Đồng chí Phạm Hữu Lầu, bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906, quê làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp). Sinh ra trong một gia đình có hoàn cảnh khó khăn, cha mất sớm, năm 1919, khi mới 13 tuổi, đồng chí phải nghỉ học để phụ giúp gia đình, làm nhiều công việc như thợ sơn, thợ hớt tóc, cùng mẹ chăm lo, nuôi dưỡng hai em.
(Ảnh: Báo Lao động)
Từ thời niên thiếu, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các chí sĩ yêu nước, chứng kiến và thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước, từ đó hình thành ý chí cách mạng, đấu tranh giành độc lập dân tộc. Trong những năm 1925 - 1926, đồng chí tham gia các phong trào yêu nước, truy điệu và để tang chí sĩ Phan Chu Trinh, đấu tranh đòi ân xá chí sĩ Phan Bội Châu.
Tháng 9/1928, đồng chí gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, trở thành một trong những nhân tố lãnh đạo chi hội ở Cao Lãnh. Tháng 10/1929, đồng chí trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở Nam Kỳ và là đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở tỉnh Sa Đéc. Sau đó, đồng chí thực hiện chủ trương “vô sản hóa” tại Đề-pô xe lửa Dĩ An, tỉnh Thủ Dầu Một, nay thuộc tỉnh Bình Dương.
Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập. Đồng chí Phạm Hữu Lầu được đề cử tham gia và trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ngày 24/7/1930, khi đang trên đường chuẩn bị sang Hồng Kông dự Hội nghị Trung ương, đồng chí bị mật thám Pháp bắt tại Hải Phòng. Trải qua nhiều nhà tù và những thủ đoạn mua chuộc, dụ dỗ, tra tấn của kẻ thù, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục. Đồng chí bị kết án tù chung thân, phát lưu và đày ra Côn Đảo vào giữa năm 1931.
Năm 1936, đồng chí được ân xá và trở về hoạt động tại Sài Gòn, Cao Lãnh, Rạch Giá…, tham gia nhóm Dân chúng (Le Peuple) và hoạt động báo Dân chúng. Cuối năm 1939, đồng chí tiếp tục bị thực dân Pháp bắt, kết án 5 năm tù giam, 10 năm cấm lưu trú và cuối năm 1940 bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai.
Trong những năm tháng bị giam cầm, đồng chí Phạm Hữu Lầu luôn giữ vững ý chí đấu tranh, tích cực học tập, giúp đỡ đồng chí, đồng đội và tham gia các hoạt động bảo vệ tù nhân. Đồng chí cùng các tù chính trị tổ chức công tác cứu tế, góp phần bảo vệ sinh mạng của nhiều tù nhân trước sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù.
Năm 1945, đồng chí tham gia giành chính quyền tại Côn Đảo. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, tháng 9/1945, đồng chí được Xứ ủy Nam Bộ đón trở về đất liền. Đồng chí là Trưởng đoàn tàu Phú Quốc chở hơn 400 tù chính trị trở về đất liền, cập bến Đại Ngãi, tỉnh Sóc Trăng, an toàn ngày 23/9/1945.
Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Phạm Hữu Lầu được Đảng giao nhiều trọng trách như: Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc; Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến - Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu ủy viên, Phó Bí thư Khu ủy Khu 8, phụ trách công tác kiểm tra; Bí thư Tỉnh ủy Mỹ - Tân - Gò; Ủy viên Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ kiêm Giám đốc Sở Công an Nam Bộ và phụ trách công tác thương binh, cựu binh.
Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Từ tháng 6/1957, đồng chí giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.
Trong giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam gặp nhiều khó khăn, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng tập thể Xứ ủy Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh, giữ gìn lực lượng cách mạng, chống chính sách “tố cộng, diệt cộng” của địch; đồng thời chủ động, linh hoạt trong tổ chức và chỉ đạo phong trào, góp phần củng cố lực lượng cách mạng ở miền Nam.
Do bệnh nặng, đồng chí Phạm Hữu Lầu hy sinh ngày 16/12/1959 tại Phnôm Pênh, Vương quốc Campuchia.
Năm 1985, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đưa hài cốt đồng chí về cải táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh. Tên đồng chí cũng được đặt cho Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp, nay là Trường Chính trị tỉnh Phạm Hữu Lầu.
Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.
Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Phạm Hữu Lầu là tấm gương về bản lĩnh, khí tiết, lòng trung thành và tinh thần tận tụy với sự nghiệp cách mạng. Dù trải qua nhiều nhà tù, những năm tháng gian khổ và sự khắc nghiệt của chiến tranh, đồng chí vẫn giữ vững ý chí, niềm tin và phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản.
Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu là dịp để tưởng nhớ, tri ân những đóng góp của một người cộng sản kiên trung; đồng thời góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp tinh thần trách nhiệm, ý thức tu dưỡng, rèn luyện cho cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ hôm nay.
Những phẩm chất cao đẹp của đồng chí Phạm Hữu Lầu như bản lĩnh kiên cường, tinh thần tận tụy, ý thức trách nhiệm, sự gắn bó với Nhân dân và khát vọng cống hiến tiếp tục là những giá trị cần được phát huy trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.